آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
400
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
تعميم يافت « 1 » و پس از چهار سال سلطنت ولاش را خلع و كور كردند و كواذ پسر پيروز را بر تخت سلطنت نشانيدند ( 488 ) . « 2 » بلا شك محرك اصلى اين انقلاب زرمهر بوده است « 3 » ، كه ظاهرا مصالح سياسى در نظر داشته زيرا كواذ چندين سال پس از شكست پيروز نزد پادشاه هفتاليان بعنوان گروگان بسر برده بود و روابط نيكويى با آن طايفه داشت . ايرانيان اميد داشتند ، كه انتخاب او از فشار هفتاليان بكاهد . ظاهرا پس از نصب كواذ با وجود اينكه كما فى السابق هفتاليان از ايران خراج مىگرفتند « 4 » ، در روابط آنها سهولتى ايجاد شد .
--> ( 1 ) - در كتاب منسوب به استيليتس آمده است ، كه ولاش پول براى پرداختن بلشگر نداشت و روحانيون زردشتى را نسبت به خود خشمگين كرده بود ، « چون در نقض قوانين زردشتى مىكوشيد ، و مىخواست در شهرها گرمابه بسازد » . در كتاب « سلطنت كواذ اول » ( ص 53 ، يادداشت 2 ) نسبت به صحت اين روايت ، در آن قسمت كه مربوط به ساختن حمامهاست ، اظهار ترديد كردهايم ، معذالك بايد گفت ، كه اين مسئله در آن عصر شهرت داشته است . در كتاب منسوب به استيليتس آمده است ، كه كواذ اول پس از فتح آميدا ، چون در آن شهر گرمابههاى يونانى را ديد ، فرمود در همه شهرهاى ايران هم نظير آن را بسازند . در نظر زردشتيان استحمام در آب گرم گناه محسوب ميشد ( ارداى و يرازنامگ ) ، معذلك چنين پيدا است ، كه اوستاى ساسانى استحمام آب گرم را مجاز كرده باشد ، به شرط آنكه در حفظ پاكى آتش احتياطات مخصوصى مرعى شود ( دينكرد ، كتاب هشتم ، فصل 27 ، فقره 1 بنابر دزدسر نزد نسك ) . ( 2 ) - بنابر بعضى از منابع مأخوذ از روايت خوذاى نامگ كواذ در موقع جلوس طفل بوده است ، ولى اين مطلب خالى از صحت است ؛ بنابر روايت مالالا Malala و فردوسى كواذ در سن 82 سالگى يا 80 سالگى پس از 43 يا 40 سال سلطنت درگذشت . ( نلدكه ، طبرى ؛ ص 143 ، يادداشت 1 ) . ( 3 ) - دينورى ( و نهايه ) ؛ فردوسى . ( 4 ) - پروكوپيوس مدت تسلط هفتاليان را بر ايران دو سال ميداند و بعقيده او كواذ -